16 maart 2011 - Trendanalyse Verstandelijk Gehandicaptenzorg

De Trendanalyse Verstandelijk Gehandicaptenzorg gaat in op de vraagontwikkeling in de toekomst. De vraagontwikkeling is één van de pijlers waarop het strategisch huisvestingsbeleid van zorginstellingen is gebaseerd.

"Herfstlandschap" Ria le Maître, Abrona Atelier Schilderen

 

Samenvatting

Als de aangekondigde maatregelen in het regeerakkoord van het kabinet-Rutte maximaal worden doorgevoerd zullen mensen met verstandelijke beperkingen en hun familie meer zelf moeten gaan regelen in de toekomst. Ook gemeenten zullen aan de slag moeten: zij krijgen bijvoorbeeld te maken met ruim 33.000 mensen met een verstandelijke beperking die dagelijks begeleiding, dagbesteding en vervoer willen hebben. Hands on dus.

 

Hands On Scenario

In het Hands On Scenario voor 2020 berekende TNO aan de hand van de huidige trends in de gehandicaptenzorg wat de gevolgen kunnen zijn van de aangekondigde maatregelen van het kabinet-Rutte. In 2020 kunnen ruim 33.000 mensen met verstandelijke beperkingen een beroep gaan doen op dagbesteding, vervoer of begeleiding via de gemeente. 76.000 mensen met verstandelijke beperkingen zullen niet meer wonen op kosten van de AWBZ, maar zullen hun eigen woonruimte bij de zorgaanbieder of elders gaan huren. Naar schatting kunnen 13.000 zwakbegaafden in 2020 geen beroep meer doen op langdurige zorg via de AWBZ. Gemeenten krijgen in 2020 ook te maken met de zorg voor ongeveer 5.400 jongeren met licht verstandelijke beperkingen die behandeld moeten worden en niet meer thuis kunnen wonen. Zorginstellingen zullen elk met (een deel van de) 420 gemeenten in Nederland moeten onderhandelen over het leveren van begeleiding en dagbesteding.

 

Continue Scenario

TNO heeft ook berekend wat er gebeurt in de verstandelijk gehandicaptenzorg als de huidige trends worden voortgezet zonder beleidswijzigingen. De prevalentie van mensen met verstandelijke beperkingen blijft waarschijnlijk gelijk. De effecten van de huidige ontwikkelingen (oudere moeders, meer erfelijkheidsvoorlichting en vroegdiagnostiek, meer allochtonen en een hogere levensverwachting van mensen met verstandelijke beperkingen) lijken elkaar op te heffen. Daarom is in het Continue Scenario uitgegaan van de berekening van de huidige vraag en de bevolkingsprognoses voor 2020. Daaruit blijkt dat de verwachte vraag in 2020 iets daalt ten opzichte van 2010 en uitkomt op ruim 135.000 mensen, van wie 76.000 vragen naar wonen of verblijf in de AWBZ. De gemiddelde leeftijd van de groep mensen met verstandelijke beperkingen stijgt. Als het aantal plaatsen in de gehandicaptenzorg net zo hard groeit als de afgelopen jaren, zou het aanbod in 2020 uitkomen op een capaciteit van 100.000 plaatsen. Gezien het grote verschil met de verwachte vraag naar wonen zal dit niet gebeuren, hoewel regionale verschillen tussen vraag en aanbod kunnen voorkomen.

 

Vergrijzing en bijkomende beperkingen

Mensen met verstandelijke beperkingen hebben een groter risico dan mensen zonder verstandelijke beperkingen op bijkomende aandoeningen, zoals zintuiglijke, auditieve of motorische beperkingen. Met het ouder worden nemen de kans op en de ernst van de bijkomende beperkingen toe. Vanwege hun verstandelijke beperking zijn deze ouderen vaak niet in staat om de bijkomende beperkingen duidelijk te maken. Extra aandacht hiervoor van de zorgverlening en omgeving is noodzakelijk. Dit is een belangrijk aandachtspunt voor gemeenten in het Hands On Scenario.

De bijkomende beperkingen stellen ook (extra) eisen aan de huisvesting van mensen met verstandelijke beperkingen. Aanbieders in de gehandicaptenzorg zoeken hiertoe aansluiting bij verzorgingshuizen om hun ouder geworden cliënten betere verzorging te kunnen bieden. In 2020 zal de behoefte hieraan groter zijn, vanwege het grotere aantal oudere mensen met verstandelijke beperkingen. Ook zullen aanbieders rekening moeten houden met de wens van de oudere cliënt om geen of andere vormen van dagbesteding te volgen.

In het Hands On Scenario is de cliënt meer aangewezen op zijn/haar eigen verantwoordelijkheid en zijn familie of vertegenwoordiger. De oudere cliënt heeft echter vaak geen steunsysteem meer en zal een beroep moeten doen op anderen om hierin zorg te dragen. Het is van belang hiermee rekening te houden.

 

Gevonden trends

Het Continue Scenario en Hands On Scenario zijn gebaseerd op de gevonden trends in de verstandelijk gehandicaptenzorg over de afgelopen jaren.

Steeds meer mensen met verstandelijke beperkingen hebben de afgelopen tien jaren een beroep gedaan op de AWBZ op basis van de grondslag van het hebben van een verstandelijke beperking. De oorzaken hiervoor zijn divers. Ten eerste hebben mensen met verstandelijke beperkingen onder meer door een betere zorg een langere levensverwachting dan voorheen. De langere levensverwachting van de mensen met verstandelijke beperkingen heeft tot gevolg dat de zorgverlening en huisvesting rekening moet houden met bijkomende beperkingen waarop deze doelgroep – en zeker met het ouder worden - een groter risico heeft. Door het succesvol inzetten op het wegwerken van de wachtlijsten heeft waarschijnlijk de bestaande latente vraag zich gemanifesteerd. Als derde oorzaak hebben de mogelijkheden van het persoonsgebonden budget ongetwijfeld geleid tot een grotere vraag omdat hiermee ook van alternatief aanbod gebruik gemaakt kon worden (zoals Thomashuizen, ouderinitiatieven, zorgboerderijen) en het persoonsgebonden budget geen wachttijd kende. Een vierde oorzaak is gelegen in de toename in de zorg van het aantal Licht Verstandelijk Gehandicapten en zwakbegaafden die onder meer door de complexere maatschappij te maken kregen met bijkomende problematiek.

 

Het aanbod in de verstandelijk gehandicaptenzorg heeft de afgelopen twintig jaar veel veranderingen ondergaan. Het aantal verblijfsplaatsen in de gehandicaptenzorg is met 55% gegroeid vergeleken met 1991. De verblijfsplaatsen zijn, mede door het stimulerende overheidsbeleid vooral te vinden op kleinschalige locaties in de wijk. Verblijfsplaatsen op de hoofdlocaties, zijn eveneens getransformeerd naar kleinschalige vormgeving. Afbouw van het aantal plaatsen op de hoofdlocaties zal zich naar alle waarschijnlijkheid slechts in geringe mate voortzetten; bij een deel van de cliënten en hun familie blijft behoefte bestaan om te wonen in een beschermende omgeving. Ook is het aanbod in de verstandelijk gehandicaptenzorg met volwaardige dagbestedingsvoorzieningen verrijkt (zoals restaurant, winkel, atelier, manege en fietsenmakerij), waardoor cliënten in staat zijn desgewenst fulltime de dagbesteding te bezoeken of te werken.

 

 

Frank ten Voorde 088-8662946, frank.tenvoorde@tno.nl

Willeke van Staalduinen 088-8662966 willeke.vanstaalduinen@tno.nl

 

Naar het rapport

Thema's